Ο… ΕΛΛΗΝΑΣ ΣΠΟΥΔΑΙΟΤΕΡΟΣ ΟΘΩΜΑΝΟΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑΣ ΣΙΝΑΝ ΑΓΑ(θάνατος σαν σήμερα, 17/07/1588)

Ο… ΕΛΛΗΝΑΣ ΣΠΟΥΔΑΙΟΤΕΡΟΣ ΟΘΩΜΑΝΟΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑΣ ΣΙΝΑΝ ΑΓΑ(θάνατος σαν σήμερα, 17/07/1588)

Διάσημος Οθωμανός αρχιτέκτονας, ελληνικής καταγωγής(ή αρμένικης κατά άλλους). Διακρίθηκε για τις καινοτομίες του στην κοσμική και θρησκευτική αρχιτεκτονική της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και του μουσουλμανικού κόσμου. Γεννήθηκε(15/04/1489) ως Ιωσήφ Δογάνογλου στο χωριό Άγιοι Ανάργυροι της Καππαδοκίας από ελληνορθόδοξους γονείς. Σύμφωνα με τον Robert Mantran(καθηγητής Ιστορίας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στο Πανεπιστήμιο της Προβηγκίας) ο Σινάν ανήκε σε τουρκική οικογένεια από την περιοχή της Καισαρείας. Από μικρός εισήλθε στη δουλειά του πατέρα του, που ήταν λιθοξόος και ξυλουργός. Συνήθιζε να παίρνει το γιο του στη δουλειά. Εκεί ο νεαρός Σινάν επισκεπτόταν και μελετούσε τα σελτζουκικά μνημεία. Στο πλαίσιο του παιδομαζώματος προικισμένων Χριστιανών, ο Σινάν βρέθηκε στην Κωνσταντινούπολη, όπου διδάχτηκε στο Παλάτι, στον Ιππόδρομο, υπό την καθοδήγηση του Μεγάλου Βεζίρη Παργαλή Ιμπραήμ Πασά. Στρατολογήθηκε(1511) σε παιδομάζωμα από τους Τούρκους και εντάχθηκε στο σώμα των γενιτσάρων. Έγινε δεκτός στη στρατιωτική σχολή και έτσι άρχισε την καριέρα του ως στρατιωτικός, διοικητής του ιππικού και μηχανικός του στρατού. Συμμετέχοντας στις εκστρατείες του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς, απέδειξε τις εξαιρετικές του τεχνικές ικανότητες και τη δεξιοτεχνία του. Με μεγάλη επιτυχία ανέγειρε κάστρα, γέφυρες και στρατιωτικές οχυρώσεις. Η στρατιωτική σταδιοδρομία του πρόσφερε το υπόβαθρο της γνώσης αρχιτεκτονημάτων μνημειακού χαρακτήρα, πηγές έμπνευσης για μεταγενέστερες κατασκευές. Αναδείχθηκε(1538) 1^ος αυτοκρατορικός αρχιτέκτονας. Υπηρέτησε στο ανάκτορο του σουλτάνου Σουλεϊμάν Α', ως μαθητευόμενος οικοδόμος, όπου έλαβε το οθωμανικό όνομα Σινάν(Λόγχη). Έπειτα από μία περίοδο αυστηρής εκπαίδευσης, έγινε αξιωματικός του Μηχανικού κι έλαβε το όνομα Μιμάρ(αρχιτέκτονας). Ακολούθησε τον οθωμανικό στρατό στις εκστρατείες του σε Αίγυπτο και Περσία και διακρίθηκε στην κατασκευή γεφυρών και οχυρωματικών έργων. Έφθασε στα ανώτατα στρατιωτικά αξιώματα και χρημάτισε επικεφαλής του Πυροβολικού. Σχεδίασε (1539) και κατασκεύασε το 1^ο πολιτικό έργο του και για τα επόμενα 40 χρόνια θα αναδειχθεί ως ο κορυφαίος αρχιτέκτονας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, με ξεχωριστή θέση στην ιστορία της αρχιτεκτονικής. Χάρις στη μακροβιότητα και το εξαιρετικό ταλέντο του υπήρξε προϊστάμενος αρχιτέκτων των σουλτάνων Σελίμ Α΄(1465, 1466 ή 1470-1520), Σουλεϊμάν Α΄(1494-1566), Σελίμ Β΄(1524-74) και Μουράτ Γ΄(1546-79). Το 1^ο σημαντικό κτίριο του Σινάν υπήρξε το τέμενος Sehzade στην Κωνσταντινούπολη(ολοκληρώθηκε το 1548). Επόμενο μεγάλο έργο του υπήρξε το Τέμενος του Σουλεϊμάν(Suleymaniye Camii) στην Κωνσταντινούπολη(άρχισε το 1550 και ολοκληρώθηκε το 1557). Είναι βασισμένο στο σχέδιο της Αγίας Σοφίας, που πολύ επηρέασε τον Σινάν. Από πολλούς μελετητές θεωρείται ως το κορυφαίο έργο του. Είναι το μεγαλύτερο τζαμί στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Εκτός από τον λατρευτικό χώρο, στον οποίο δεσπόζει ένας τρούλος διαμέτρου 26 m, περιελάμβανε ένα μεγάλο συγκρότημα με κτίρια κοινωνικού χαρακτήρα(4 μεντρεσέδες, νοσοκομείο, ιατρική σχολή, μαγειρείο, τραπεζαρίες, στάβλους, λουτρά και καταστήματα). Ο Σινάν θεωρούσε ως το αριστούργημά του(το αναφέρει στην αυτοβιογραφία του, Tezkiretü’l Bünyan), το Τέμενος του Σελίμ(Selimiye Camii) στην Αδριανούπολη(χτίστηκε μεταξύ 1569 και 1575). Το τζαμί αυτό αποτελεί το απαύγασμα της τέχνης του, καθώς έδωσε λύσεις επαναστατικές για την εποχή του, ως προς τη διαμόρφωση του εσωτερικού χώρου, με πρότυπο τη βυζαντινή εκκλησία. Ο τεράστιος τρούλος του στηρίζεται σε 8 ογκώδεις κίονες, μεταξύ των οποίων σχηματίζονται εντυπωσιακές κόγχες. Ο κεντρικός τρούλος πλαισιώνεται από τους 4 μιναρέδες, τους υψηλότερους της Τουρκίας. Στόχος του ήταν να κατασκευάσει ένα τέμενος μεγαλύτερο από την Αγία Σοφία, για να αποστομώσει, όπως αναφέρει στα απομνημονεύματα του, κάποιους χριστιανούς αρχιτέκτονες, που ισχυρίζονταν ότι κανείς μουσουλμάνος δεν μπορεί να κατασκευάσει ψηλότερο κτίριο από την Αγία Σοφία. Όταν τελείωσε το Τέμενος του Σελίμ, ο Σινάν ήταν 86 ετών και καυχήθηκε ότι κατασκεύασε το υψηλότερο κτίριο στον κόσμου. Αν μετρηθεί από τα θεμέλια του, ο Σινάν έχει δίκιο, αν όμως μετρηθεί από τη βάση του, η Αγιά Σοφιά παραμένει υψηλότερη από το Τέμενος του Σελίμ. Το μοναδικό σωζόμενο έργο του Σινάν στην Ελλάδα είναι το Κουρσούμ Τζαμί ή Τζαμί του Οσμάν Σαχ στα Τρίκαλα. Τα κτίσματα που σχεδίασε και επέβλεψε κατασκευαστικά ο Σινάν τα επόμενα 45 χρόνια είναι εντυπωσιακά. Στα 334 έργα που του αποδίδονται, περιλαμβάνονται 81 δημόσια τεμένη για την προσευχή της Παρασκευής, 50 μικρότερα τεμένη, 55 σχολεία, 34 ανάκτορα, 33 δημόσια λουτρά, 19 μαυσωλεία, 16 πτωχοκομεία, 7 ιεροδιδασκαλεία, 12 πανδοχεία, νοσοκομεία, γέφυρες, κρήνες, συντριβάνια, υδραγωγεία, υδραυλικά συστήματα κ.ά.. Όσα απ’ αυτά σώζονται, διακρίνονται για το υψηλό επίπεδο σχεδιασμού τους, την άψογη εκτέλεσή τους, και την πλούσια διακόσμηση με πλακίδια στους τοίχους τους. Στο σύνολο του έργου του, τού αποδίδονται +100 σχέδια κτηρίων, από τα οποία ελάχιστα είχε δει, καθώς φέρεται ότι αγνοούσε οικοδομήματα ελάσσονος σημασίας. Στην πολύχρονη καριέρα του, ο αρχιτέκτονας Σινάν σχεδίασε και κατασκεύασε:

·      94 μεγάλα τεμένη

·      52 μικρά τζαμιά

·      57 σχολεία

·      41 λουτρώνες (χαμάμ)

·      35 παλάτια (σαράγια)

·      22 μαυσωλεία

·      17 δημόσια μαγειρεία και εστιατόρια (μαρέτια)

·      20 χάνια (καραβανσαράι)

·      7 ιερατικές σχολές (μεντρεσέδες)

·      8 μεγάλες γέφυρες

·      6 υδραγωγεία

·      3 νοσοκομεία

Στα τελευταία χρόνια της ζωής του έλαβε τους τίτλους Κοτσά(Μεγάλος) και Αγάς. Ο Koca Mi'mâr Sinân Âğâ πέθανε(17/07/1588) και τάφηκε στο Τέμενος του Σουλεϊμάν, στη ΒΔ άκρη. Η επιστημονική κοινότητα τον τίμησε, δίνοντας τ' όνομά του σ' έναν κρατήρα του πλανήτη Ερμή.